Historia Powiatowej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Gniewie do 1989 roku

Rozwój bibliotek na Pomorzu

Ruch czytelniczy okresie Wiosny Ludów zainicjowała Liga Polska. Najszerzej rozwinął się na Pomorzu Gdańskim dzięki aktywnej działalności Ignacego Łysakowskiego z Mileńca. Był on inicjatorem i twórcą bibliotekarstwa ludowego na Pomorzu. Akcje czytelniczą prowadzono także w innych stronach Pomorza Gdańskiego.

W Gniewie również działały różnego rodzaju towarzystwa kulturalno – oświatowe. Jednym z nich było Towarzystwo Czytelni Ludowych, które popularyzowało czytelnictwo na bazie prowadzonej wypożyczalni książek. Towarzystwo działało już w okresie zaboru pruskiego, przeciwstawiając się germanizacji i miało na tym polu znaczne zasługi.

W 1920 roku prezesem Towarzystwa w Gniewie był ksiądz A. Karczyński, a od 1923 roku ksiądz Fabian Wierzchowski. W 1937 roku Towarzystwo Czytelni Ludowych liczyło 24 członków. Znacznie liczniejsze było Towarzystwo Ludowe, które w 1932 roku liczyło 185 członków. Kierowniczą rolę odgrywali w nim księża, a głównym jego zadaniem było utrzymanie społeczeństwa gniewskiego w wierze katolickiej i przeciwdziałanie wszelkim innym prądom.
Wejście w życie dekretu o bibliotekach i opiece nad zbiorami bibliotecznymi z 17 kwietnia 1946 roku spowodowało utworzenie gminnych bibliotek publicznych.

W Gniewie Biblioteka swoją działalność rozpoczęła 14 czerwca 1947 roku

W Gniewie Biblioteka swoją działalność rozpoczęła 14 czerwca 1947 roku pod nazwą Publiczna Biblioteka Miejska w Gniewie. Została założona przez Koło Przyjaciół Książki, którego przewodniczącą była Helena Bartkowska.

Do księgozbioru biblioteki zostały włączone zbiory Towarzystwa Czytelni Ludowych. Biblioteka mieściła się w kamienicy przy Placu Grunwaldzkim w centrum miasta. Jej kierownikiem była Helena Bartkowska, a później Urszula Truszczyńska. Od 1 lipca 1952 roku biblioteką kierowała Urszula Ałaszewska.
Reforma administracyjna wprowadzona w 1954 roku spowodowała także zmiany w strukturze bibliotek. Od 1954 roku do 1961 roku na terenie obecnej Gminy Gniew funkcjonowały następujące jednostki administracyjne:
Gromada Miejska Gniew;Nicponia;Szprudowo – obejmowała także wsie Kursztyn, i Cierzpice;Piaseczno – obejmowała także wsie Piaseckie Pole, Gogolewo i Tymawa;Gronowo – obejmowała także wsie Kuchnia i Ciepłe;Wielkie Walichnowy – obejmowała także wsie Małe Walichnowy i Międzyłęż – obecnie należące do gminy Pelplin;Opalenie – obejmowała także wsie Jaźwiska, Widlice i Aplinki;w Rakowcu – obejmująca także wsie Jeleń, Wielkie Wyręby i Bielicę; w Koloni Ostrowickiej – obejmująca tak wsie Pieniażkowo, Dąbrówkę, Stary Młyn i Włosiennicę – wtedy należące do województwa bydgoskiego.
Zadaniem każdej gromady było organizowanie m.in. bibliotek gromadzkich, które miały upowszechniać czytelnictwo na wsi, a jednocześnie realizować cele propagandowe i ideologiczne zadania państwa.

Pod koniec 1977 roku po przeprowadzonej korekcie sieci bibliotek w Gminie Gniew zostały trzy filie we wsiach Opalenie, Piaseczno i Wielkie Walichnowy oraz punkty biblioteczne w Rakowcu, Kolonii Ostrowickiej, Jaźwiskach, Piaseckim Polu, Tymawie, Cierzpicach, Gniewskich Młynach, Brodach Pomorskich oraz w Gniewie – w Państwowym Domu Opieki dla Dorosłych.

Zmiany społeczno – ustrojowe lat 90. przyniosły zasadnicze zmiany w organizacji i zarządzaniu Bibliotekami Publicznymi. Do 1989 roku wszystkie biblioteki publiczne miały status państwowych instytucji kultury. Stosownie do zapisów ustawy z dnia 8 marca 1990 o samorządzie terytorialnym prowadzenie bibliotek publicznych zaliczane zostało do obowiązkowych zadań własnych gminy.  Tak więc biblioteki te zyskały status bibliotek samorządowych, jedynie biblioteki wojewódzkie pozostały państwowymi instytucjami kultury.

Z informacji uzyskanych od Pani Urszuli Ałaszewskiej – kierownika biblioteki w latach 1952 – 1982 wynika, że biblioteka w Gniewie zmieniała swój lokal 24 razy. Przyczyną zmiany było m.in.: małe pomieszczenie (przeważnie biblioteka była w domach prywatnych), decyzje Naczelnika Gminy, ponieważ pomieszczenie, które zajmowała biblioteka , miało posłużyć innemu celowi.

Biblioteka w Gniewie zmieniała swój lokal 24 razy

Biblioteka swoją działalność rozpoczęła w prywatnym domu państwa Klein przy ul. Piłsudskiego, gdzie dwukrotnie zmieniała lokal. Obecnie w tejże kamienicy mieści się cukiernia „Edyta”, a w drugim pomieszczeniu sklep z odzieżą. Trzecią i czwartą siedzibą biblioteki były kamienice przy Placu Grunwaldzkim(zachodnia strona Rynku): najpierw nr 7, a później 12. Po raz piąty bibliotekę przeniesiono do kamienicy przy ul. Piłsudskiego, której właścicielami byli Państwo Papka, skąd po niedługim czasie trafiła do kamienicy Państwa Dylewskich również przy ulicy Piłsudskiego. Obecnie znajduje się tam kiosk z prasą.
Od 1947 roku biblioteka mieściła się w kamienicy przy Placu Grunwaldzkim 43 (południowa część Rynku). Wcześniej funkcjonowało tam kino, a dzisiaj studio fotograficzne „Frost”. Pod ten adres biblioteka wróci w 1976 roku. Stamtąd bibliotekę przeniesiono do prywatnej kamienicy Państwa Puczyńskich przy ul. Sobieskiego 13. Dziewiąty adres biblioteki to ul. Piłsudskiego 25. Obecnie znajduje się tam Kwiaciarnia Pani Megger.
W 1956 roku biblioteka przenosi się po raz dziesiąty, tym razem do prywatnego domu Państwa Bronk przy ul. Gdańskiej, gdzie kiedyś miała swoją siedzibę PZPR. Jedenasty lokal biblioteki mieścił się w kinie działkowców przy ul. Gdańskiej. Stamtąd biblioteka trafiła do Szkoły Podstawowej nr 2, obecnie z Gimnazjum im. gen. Józefa Hallera, a w byłej siedzibie biblioteki znajduje się klasa da nauki języka niemieckiego. Trzynasty i czternasty lokal biblioteki usytuowany był przy ul. Sobieskiego 12. Kiedyś mieściła się tam wojskowa Świetlica T20, a dzisiaj kwiaciarnia „Jowita”. Do biblioteki wchodziło się nie głównym wejściem, lecz przez podwórze. Następnie na rok biblioteka trafiła do tzw. domu bramnego przy Zamku, gdzie trzykrotnie zmieniała lokal. Obecnie w jednym z nich znajduje się prywatne mieszkanie, a dwa pozostałe należą do Fundacji Zamek. Osiemnasty raz bibliotekę przeniesiono pod podcienie przy ul. Zamkowej, a dziewiętnasty do budynku Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej przy Placu Grunwaldzkim 1. Do biblioteki wchodziło się pierwszymi drzwiami od lewej strony. Obecnie mają tu swoją siedzibę Władze Miasta i Gminy Gniew. Kolejne dwa pomieszczenia biblioteki znajdowały się w kamienicy przy Placu Grunwaldzkim 14. Kiedyś funkcjonowała tu apteka. Wchodziło się do biblioteki najpierw przez podwórko, później głównym wejściem. Kolejny lokal biblioteki mieścił się w przybudówce Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej, obecnie Urzędu Miasta i Gminy Gniew.

Następnie biblioteka wróciła do swojej pierwszej siedziby przy Placu Grunwaldzkim 43. Od 1997 roku biblioteka mieści się na pierwszym piętrze kamienicy przy Placu Grunwaldzkim 16/17, dawnym Miejsko – Gminnym Ośrodku Kultury i Sportu.